Hans Langbroek, raadslid voor Het Enkhuizer Alternatief

   

In een tijd van universeel bedrog is het spreken van de waarheid een revolutionaire daad (George Orwell)

Raadsleden opstappen na 8 jaar…

(2 februari 2008)

 

Onderstaand artikel staat op de VNG-site (Vereniging van Nederlandse Gemeenten)  te lezen. In dit artikel wordt gepleit voor opstappen van o.a. raadsleden na maximaal 8 jaar gezeten te hebben.

 

Fleurke: laat bestuurders na acht jaar opstappen

Een maximale zittingsduur van acht jaar voor raadsleden, wethouders en burgemeesters kan zware bestuurscrises in gemeenten helpen te voorkomen, concludeert emeritus hoogleraar bestuurskunde Fred Fleurke na onderzoek. Datzelfde geldt voor de mogelijkheid van tussentijdse ontbinding van de raad.

De correctiemechanismen die in werking treden wanneer een gemeente een zware bestuurscrisis kent, voldoen naar het oordeel van Fleurke overigens in de meeste gevallen. Zijn rapport Organische bijstand. Analyse van het interventierepertoire voor gemeenten in aanhoudende bestuurscrises is deze week gepresenteerd op het ministerie van BZK. Dat is de opdrachtgever voor het onderzoek.

Een gemeente met een aanhoudende bestuurscrisis kent langdurige politiek-bestuurlijke problemen. Daarnaast ontbreekt onderling vertrouwen in het gemeentebestuur. Maar Fleurke spreekt pas echt van een zware bestuurscrisis als het vertrouwen van burgers in het lokaal bestuur is geschonden. Een burgerinitiatief, een actiecomité met brede steun van burgers of veel blanco stemmen bij de raadsverkiezingen kunnen duiden op aantasting van het vertrouwen.
Ingrijpen bij een gemeente met grote bestuurlijke problemen door bijvoorbeeld het Rijk of de provincie is wettelijk mogelijk. Het kerncriterium voor interventie is dat een gemeente niet meer over zelfstandige kracht beschikt en onvoldoende doet waarvoor ze is ingesteld. Fleurke schat dat momenteel tussen de vijf en tien van de 443 gemeenten in de gevarenzone verkeren.

De emeritus hoogleraar schetst een procedureel kader voor interventie bij gemeenten met een diepgewortelde bestuurscrisis. Die kent fases van signalering, bemiddeling, interventie en in de plaats treding. De commissaris van de Koningin speelt daarbij een centrale rol. Voor invoering van dat kader is wijziging van de Grond-, Gemeente- of  Provinciewet niet nodig.

De VNG kan zich vinden in het rapport van Fleurke, zo zei voorzitter Annemarie Jorritsma bij de presentatie. Zij deed overigens een beroep op het zelfreinigend vermogen van gemeenten om crises te voorkomen. De VNG staat echter niet achter het pleidooi van Fleurke voor een maximale zittingsduur van acht jaar voor lokaal bestuurders en voor tussentijdse ontbinding van de raad.

 

Het gekke is, tot voor kort was ik het volledig eens met deze visie: Volksvertegenwoordigers zouden het best na 8 jaar op kunnen stappen om vernieuwingen in besturen te kunnen bewerkstelligen en om “politiek gehandjeklap” te voorkomen. Tot voor kort zeg ik dus, en ik zal zeggen waarom.

 

Het is zo dat gemeenten bestuurd worden door de gemeenteraad, wethouders, een burgemeester, en hoge ambtenaren. “Leuk” is dat wethouders, burgemeesters én hoge ambtenaren vaak jarenlang verdeeld op verschillende gemeentes functioneren. En dat jarenlang houdt doorgaans veel langer in dan 8 jaar.

Veel burgemeesters zijn begonnen als volksvertegenwoordigers, en hebben daarna functies gehad als wethouders of andere bestuursfuncties in bijvoorbeeld de landelijke sfeer. Ook wethouders zijn voor hun wethouderschap vaak al jarenlang raadsleden geweest. Hoge ambtenaren kennen door hun lange dienstverbanden eveneens het klappen van de zweep in het politieke land van drijfzand.

 

Raadsleden zijn vaak veel onervarener. Mijns insziens kun je zeggen dat een raadslid pas na zo’n 6 tot 8 jaar écht ervaren genoemd kan worden, en in een complexer wordende wereld is of wordt dat misschien zelfs langer.

Raadsleden die korter zitten hebben in politiek opzicht gewoonweg niet heel lang ervaring. Wél een grote mond, maar relatief weinig ervaring. Dat tekort aan ervaring weegt in geen enkel opzicht op tegen de enorme ervaring van veel burgemeesters, wethouders en hogere ambtenaren. Raden die grotendeels bestaan uit mensen die nog niet heel veel ervaring hebben worden door die burgemeesters, wethouders en hogere ambtenaren bespeeld als een biljartbal: ze gaan alle kanten op die door de ervaren heren/dames gewenst is. Er is hooguit wat gebrom en gegrumbel, maar uiteindelijk zwichten ze in meerderheid de kant op die ze op “moeten” gaan.

 

Een Enkhuizer praktijkvoorbeeld van bovenstaande is het Sociaal Medisch Centrum. De vorige raad, welke in meerderheid vrij onervaren was, heeft uitgangspunten opgesteld om tot de realisatie te komen van een SMC met minstens gelijke en eventuele meer functies. Die uitgangspunten zijn op schrift gesteld en daarmede is het college en z’n ambtenaren aan de gang gegaan. De raad had daarbij bij verschillende gelegenheden óók uitgesproken dat “zorg” op nummer 1 diende te staan, maar ze heeft dat niet verwoord in de uitgangspunten. De college’s meldden uiteraard dat “zorg” ook hun uitgangspunt was, het zou raar zijn als ze iets anders gezegd hadden.

Uiteindelijk heeft de zorg bij de gunning richting ontwikkelaars maar een totaal-gewicht van 14% gekregen in de wegingen van het college. Veel raadsleden, waaronder ikzelf, protesteerden daar natuurlijk tegen. Maar uiteindelijk is het zo dat de wegingen die het college heeft gemaakt exact beantwoorden aan wat de raad op schrift gesteld heeft.

Het is duidelijk dat de raad zelf in gebreke is gebleven door niet in de uitgangspunten op te nemen wat ze het liefst wilde: zorg als numéro uno uitgangspunt! En dát is duidelijk een gebrek aan ervaring geweest van een meerderheid van de vorige raad. De huidige raad is nóg onervarener….

 

Als er voorgesteld wordt om raadsleden, en eventueel andere volksvertegenwoordigers als parlementariërs, maximaal 8 jaar te laten zitten, dan worden volksvertegenwoordigers in toenemende mate een speelbal van de ervaren bestuurders die burgemeesters vrijwel altijd zijn, die wethouders veelal zijn, en die hoge ambtenaren per definitie zijn.

Met andere woorden: die voorgestelde maximale duur van 8 jaar is een ontzettende uitholling van de werking van de democratie middels gekozen volksvertegenwoordigers! Het is helemaal in de lijn van hoe ook de EU en de aangesloten landen heel langzaam maar zeker beginnen te ontdemocratiseren. Héél langzaam begint de invloed van de burger te tanen, heel langzaam beginnen besturen afstanden te creëren en krijgen tot de burgers.

 

Mijn voorstel om de democratie te redden en te laten voortduren is dus het omgekeerde als bovenstaande in het VNG-blad:

 

Laat de maximale duur dat iemand wethouder kan zijn in z’n leven, burgemeester kan zijn in z’n leven, en hogere ambtenaar kan zijn in z’n leven, maximaal 8 jaar zijn.

 

En de oproep aan volksvertegenwoordigers op welk niveau dan ook om de democratie te redden en te laten voortduren is:

 

Blijf zolang als het redelijkerwijze te dragen is volksvertegenwoordiger! Krijg ervaring om de enorme ervaring van bestuurders en ambtenaren trachten te compenseren!

 

Nogmaals: in naam der democratie.

 

Hans Langbroek