Hans Langbroek,†raadslid voor Het Enkhuizer Alternatief

   

In een tijd van universeel bedrog is het spreken van de waarheid een revolutionaire daad (George Orwell)

Dilemma, raadslid, tjeemigdepeemig!
(3 april 2008)

Onderstaande email kregen we vandaag van onze raadsgriffier Erik Baan doorgemaild. Nadat ik het gelezen had was ik toch even confuus moet ik zeggen...  Allerlei vragen welden op in m'n provinciale breintje, en enige twijfel rees ineens of ik de zaken wel goed aanpak

Het probleem is dat je op zich wel stilstaat bij dit soort zaken, iedereen wel denk ik, maar dat je soms afwegingen maakt waarbij zo'n lijstje dilemma-analyses niet echt een hulp is als je er bewust bij gaat stilstaan. Er ontstaat dan een soort afremming in wat je doet omdat je dan ineens meer bezig bent met de vorm dan waar je je werkelijk mee bezig wilt houden op de manier die bij je past qua temperament, insteek, couleur locale, inhoud, politieke omstandigheden en gewoon hoe je bent.

Het is wel zo dat ik alles herken, al die dingen zie je bij alle 17 personen in de raad voorkomen. Bij de ťťn dit, bij de ander weer iets anders, maar wel alles is herkenbaar. Op zich is het dus goed zo'n mailtje, je kunt het beschouwen als een gratis spiegeltje van de raadsgriffier waar je in kunt kijken om even herinnerd te worden als een soort "Hť joh, je moet je nog scheren en er zit een stuk boter van je boterham in je mondhoek! Kijk er even naar!" Maar iemand die het leuk vindt om met een baard van twee dagen te lopen moet dan natuurlijk niet ineens met een raar glad kinnetje gaan rondbonjouren... Blijf wel jezelf lijkt me!

Geachte leden van de raad en raadscommissies,
 
Onderstaande tekst uit de notitie "Juridisch toetsingskader voor de beoordeling van bestuurlijke integretiteit" van BING (Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten) wil ik u niet onthouden.
 
Hoogachtend,
F.W. Baan, raadsgriffier
 

Gemeenteraad Enkhuizen

Website: www.enkhuizen.nl/ris

Griffie

Postadres:

Postbus 11, 1600 AA Enkhuizen

Bezoekadres:

Stadhuis, Breedstraat 53, 1601 KA Enkhuizen

tel.: (0228) - 360191

aanwezig van maandag tot en met vrijdag

 

 

Dilemma's voor bestuurders

 

Raadslid zijn is een bijna onophoudelijke dans door deze dilemma's. Elke keuze roept zijn eigen vragen en problemen op. Een bijna permanente choreografie, die weinig rust kent en steeds weer nieuwe vragen oproept. Zij vormen de duurzame dilemmadansen of de geestelijke spagaten in het bestaan van een raadslid (Tops en Zouridis, 2002: 59). Hieronder staan de zes dilemmadansen van Van Deijck (1999) beschreven.

Dilemmadans 1: besturen versus vertegenwoordigen
Dilemma Besturen Vertegenwoordigen

Positief Kundig bestuur Herkenbaar raadslid

Negatief Bureaucraat Populist

De positieve kant van bestuurlijk georiŽnteerde raadslid ligt in het kundig besturen, maar dat kan gemakkelijk omslaan naar de keerzijde: de koele bureaucraat. Als reactie daarop wordt dan vaak de specifieke kwaliteit van de vertegenwoordiger gewaardeerd: hij is een herkenbaar raadslid. Maar dat kan makkelijk doorslaan in populisme. Dan wordt toch vaak weer de voorkeur gegeven aan het kundig bestuur van de bestuurder, totdat die weer te technocratisch wordt. En zo dansen we door het dilemma: van boven naar beneden, heen en weer, stap stap zij sluit zij (Tops en Zouridis, 2002: 60-62; Van Deijck, 1999: 8-10).

Dilemmadans 2: politieke profiel versus maatschappelijk belang
Dilemma Politiek profiel Maatschappelijk belang

Positief Politieke visie Algemeen belang

Negatief Beperkte blik Kleurloos

De onderstaande choreografie brengt de dilemmadans in beeld: de kwaliteit van de op het politiek profiel georiŽnteerde raadsleden is hun duidelijke politieke visie, maar die kan zich al snel tot een beperkte blik op de werkelijkheid verengen. Daartegenover koesteren we dan de gerichtheid op het algemeen belang; de keerzijde is dat het politiek functioneren dan makkelijk wat kleurloos kan worden. Dan gaan sommigen al snel weer verlangen naar de scherpte van het functioneren van de politicus (Tops en Zouridis, 2002: 62-64; Van Deijck, 1999: 10-12). '

Dilemmadans 3: politieke visie versus interactieve beleidsvoering
Dilemma Politieke visie Interactieve beleidsvoering

Positief Ergens voor staan Draagvlak, betrokkenheid

Negatief Drammerigheid Triomf der degelijkheid en middelmatigheid

De charme van een politieke visie is dat een raadslid ergens voor staat. Dat kan inspireren en het is ook een vorm van politieke moed en durf. De keerzijde is dat het wereldbeeld wel erg eenzijdig, beperkt en weinig open en flexibel is. De charme van interactieve beleidsvoering is dat het op samenwerking en gezamenlijke verantwoording is gericht. Het mooie zit vaak niet of zeker niet alleen in het product, maar in het proces. Deze wijze van werken mag dan minder groots en meeslepend zijn, maar zij kan wel tot grote tevredenheid en saamhorigheid leiden. Het gevaar van truttigheid en degelijkheid ligt op de loer en het gevaar dat de grootste gemene deler triomfeert. Of erger nog: de grootste schreeuwers hebben het voor het zeggen (Tops en Zouridis, 2002: 64-67; Van Deijck, 1999: 13-16).

 

Dilemmadans 4: ontspannen bestuur versus bestuurlijke daadkracht
Dilemma Open en ontspannen Bestuurlijke daadkracht

Positief Toegankelijk bestuur Het bestuur bestuurt

Negatief Gebrek aan gezag Arrogantie van de macht

De keerzijde van toegankelijke colleges van B&W is gebrek aan gezag. Dan is het bestuur misschien wel toegankelijk, maar er gebeurt niets: de burger krijgt niet het idee dat de stad wordt bestuurd. En de keerzijde van het daadkrachtige college is de arrogantie van de macht. Er wordt wel bestuurd, maar vanuit een ivoren toren. In het allerslechtste geval is een combinatie van twee valkuilen denkbaar: gebrek aan gezag en arrogantie van de macht. Het enige redmiddel is dan een gemeenteraad die het college wegstuurt (Tops en Zouridis, 2002: 67-70; Van Deijck, 1999: 16-19).

Dilemmadans 5: opponeren versus meedenken
Dilemma Opponeren Meedenken

Positief Scherp houden Constructieve houding

Negatief Verstarrende invloed Machteloos en krachteloos

Als kritische factor in de oppositie is er veel publiciteit te genereren en macht uit te oefenen. Dan houden ambtenaren en collegeleden al bij voorbaat rekening met wat de oppositie zal gaan zeggen. Maar er is ook een valkuil, de thin red line tussen het zijn van kritische factor en het doorslaan naar de negatieve factor. Dan kan de oppositie dodelijk zijn voor 'proberende initiatieven' en creativiteit. Bang om door de oppositie afgeslacht te worden durft niemand dan nog fouten te maken. In dat geval heeft de oppositie een verstarrende en negatieve werking. Kortom: als de oppositie te kritisch is verpest ze de sfeer, maar als ze te constructief is, wordt ze niet serieus genomen (Tops en Zouridis, 2002: 70-72; Van Deijck, 1999: 20-21).

Dilemmadans 6: ambtelijke stukken versus informatie van burgers
Dilemma Ambtelijke stukken Burgerinformatie

Positief Rationeel/invloed Betrokken/levensecht

Negatief Bureaucratisch Emotioneel

Ook hier doet zich de choreografie van een dilemmadans voor. Raadsleden die zich baseren op de ambtelijke stukken komen met rationele, inhoudelijke verhalen in de commissie en de raad, maar ook bureaucratische verhalen. De reactie daarop is het 'verhaal van de burger' , waarin het hart spreekt en de leefwereld wordt geschetst. Met de emotie die daaruit spreekt kan het beleid niets, en als reactie volgt dan het rationele, inhoudelijke verhaal (Tops en Zouridis, 2002: 72-73; Van Deijck, 1999: 22-24).

 

Dit verhaal maakt duidelijk dat raadslid zijn geen makkelijke klus is. Het is tegelijk moeilijk en interessant, complex en fascinerend. Eenduidige keuzes zijn voor een raadslid niet te maken. Voortdurend wordt er vanuit bepaalde perspectieven naar hem gekeken. Elk raadslid zet zijn eigen accenten. Kiest zelf uit dilemma's (Van Deijck, 1999: 27).